E
Engin Demirci
Guest
https://i.ibb.co/LXj2L7rt/iletisim-sb711-sayfa1-ana.jpg
https://i.ibb.co/rRzLJgnN/iletisim-sb711-sayfa2-turler-ben-dili.jpg
https://i.ibb.co/WWcrGhvm/iletisim-sb711-sayfa3-dinleme-empati.jpg
https://i.ibb.co/wZQcNCcc/iletisim-sb711-sayfa4-engeller-5n1k.jpg
https://speakerdeck.com/engindemirci44/gruplarda-ve-sosyal-hayatta-iletisimin-onemi?slide=4
https://www.dropbox.com/scl/fi/k6gz...ey=mcptwpxklubz4wwxv6cdveev2&st=rj5s8nk6&dl=0
https://online.fliphtml5.com/oldvy/dout/#p=1
https://recastia.net/ebmx/teye/index.html
https://www.facebook.com/share/p/1EFwy1kq6B
İLETİŞİM DERS NOTU
Birlikte Yaşamanın Görünmez Köprüsü
7. Sınıf Sosyal Bilgiler • SB.7.1.1
Dinle • Anla • Saygı Duy • Doğru Bilgiyi Paylaş
1. Bir Günün Kaç Mesajla Geçiyor?
Sabah “günaydın” demen, arkadaşına gülümsemen, öğretmenin söz verdiğinde parmak kaldırman, bir gruba mesaj yazman… Bunların hepsi iletişimdir. İletişim yalnızca konuşmak değil; dinlemek, anlamaya çalışmak, beden dilini fark etmek ve doğru bilgiyi paylaşmaktır.
| Bu konuyu neden öğreniyoruz? Çünkü iletişim biçimimiz arkadaşlıklarımızı, sınıf içindeki iş birliğini ve doğru kararlarımızı etkiler. Sınavda da bir paragraftaki konuşmayı, mesajı veya davranışı değerlendirirken iletişim ögelerini ve neden-sonuç ilişkisini kullanırsın. |
Öğrenme hedefleri
- İletişimin türlerini ve temel ögelerini açıklayabilmek
- Ben dili, etkin dinleme, empati ve beden dilini uygun durumda kullanabilmek
- İletişim engellerini fark edip çözüm önerebilmek
- 5N1K sorularıyla bilgi toplamak ve kaynağın güvenilirliğini sorgulamak
- Farklılıklara saygı göstererek birlikte yaşama kültürüne katkı sunmak
Anahtar kavramlar
| Kavram | Kısaca anlamı |
| İletişim | Duygu, düşünce, bilgi ve deneyimleri paylaşma süreci |
| Mesaj/ileti | Gönderilmek istenen anlam veya bilgi |
| Kanal | Mesajın taşındığı yol: konuşma, yazı, telefon, internet… |
| Geri bildirim | Alıcının mesajı anladığını gösteren cevap/tepki |
| Gürültü | Mesajı bozan her türlü engel; yalnızca yüksek ses değildir |
| Empati | Kendini karşıdakinin yerine koyup duygusunu anlamaya çalışma |
2. Mesajın Yolculuğu: Bir Cümle Nasıl Anlama Dönüşür?
Bir iletişim olayında mesaj, göndericiden alıcıya doğru ilerler. Fakat yol boyunca gürültü varsa mesaj değişebilir veya eksik anlaşılabilir.
| Görselleştirme önerisi — Akış şeması GÖNDERİCİ → MESAJ → KANAL → ALICI → GERİ BİLDİRİM ↑ GÜRÜLTÜ: dikkat dağınıklığı, ön yargı, internet kesintisi, eksik bilgi |
| Öge | Soru | Günlük örnek |
| Gönderici | Kim iletiyor? | Ödev tarihini açıklayan öğretmen |
| Mesaj | Ne anlatılıyor? | Ödev cuma günü teslim edilecek. |
| Kanal | Hangi yolla? | Sözlü açıklama, sınıf grubu mesajı |
| Alıcı | Kim dinliyor/okuyor? | Öğrenciler |
| Geri bildirim | Anlaşıldı mı? | “Öğretmenim, cuma günü mü?” sorusu |
| Gürültü | Ne engelliyor? | Telefon bildirimi, acele okuma, ön yargı |
Düşün bakalım “Mesajı gönderdim, görevimi yaptım.” demek neden yeterli değildir? Alıcının anladığını nasıl kontrol edersin?
Mini deney: Fısıltı zinciri
Bir cümleyi sınıfta kulaktan kulağa aktarın. İlk ve son cümleyi karşılaştırın. Sonuç ne oldu? Mesajın değişmesinde hangi gürültüler etkili oldu?
| Sınavda nasıl sorulur? Soruda bir mesajın yanlış anlaşılması verilir. Önce iletişim ögelerini bul: Mesajı kim gönderdi, hangi kanalı kullandı, alıcı nasıl tepki verdi? Sonra yanlış anlamaya yol açan gürültüyü seç. “Telefon bozuldu” kadar “ön yargı” ve “dikkatsiz okuma” da gürültüdür. |
3. Sözler Yetmez: Sözlü, Yazılı ve Sözsüz İletişim
Aynı cümle, farklı kanallarda farklı anlaşılabilir. Yüz yüze konuşmada ses tonu ve mimik yardımcı olur; yazılı mesajda ise bu ipuçları çoğu zaman görünmez.
| İletişim türü | Örnek | Güçlü yönü | Dikkat edilmesi gereken |
| Sözlü | Sınıfta açıklama yapmak | Anında soru-cevap | Ses tonu ve kelime seçimi |
| Yazılı | Mesaj/e-posta | Kalıcı ve tekrar okunabilir | Mimik ve ton görünmez; yanlış anlaşılabilir |
| Sözsüz | Gülümseme, göz teması | Duyguyu destekler | Kültüre ve duruma göre anlam değişebilir |
| Mesajı daha açık yazma formülü KİME? + NE? + NE ZAMAN? + NASIL? “Arkadaşlar, proje sunum dosyasını bugün saat 18.00’e kadar sınıf grubuna PDF olarak yükleyelim.” |
Düşünce balonu: Yazılı mesaj neden kırıcı anlaşılır?
Efe: “Bu proje ödevinden herkes düşük not alacak galiba; biraz karışık hazırlanmış.” Zeynep, bunu kendi ödevine yönelik küçümseme olarak anlıyor. Efe ise yalnızca ödevin zor olduğunu söylemek istiyor.
Düşün bakalım Zeynep olsaydın hemen kırılmak yerine hangi açıklayıcı soruyu sorardın? Efe olsaydın mesajını nasıl daha açık yazardın?
| SINAV yorum ipucu Bir mesajın niyetini yalnızca tek cümleden çıkarmak risklidir. Paragrafta olayın öncesine, kişinin tepkisine ve sonraki açıklamaya bak. “Kanıt” olarak metinde gerçekten bulunan ifadeleri kullan; varsayım ekleme. |
4. Ben Dili, Sen Dili: Suçlamadan Çözüm Üretmek
Ben dili, kişinin kendi duygu ve düşüncesini karşısındakini suçlamadan anlatmasıdır. Sen dili ise kişiyi hedef alan, genelleyen ve savunmaya iten ifadelerdir.
| Sen dili | Ben dili | Neden daha etkili? |
| “Sen beni hiç dinlemiyorsun.” | “Konuşurken telefonla ilgilenildiğinde kendimi duyulmamış hissediyorum; birkaç dakika telefonu bırakabilir miyiz?” | Davranışı ve duyguyu açıklar, kişiliği hedef almaz. |
| “Sen zaten hep geç kalırsın.” | “Geç kaldığında planımız aksıyor; bir sonraki buluşmada haberleşelim.” | Genelleme yerine somut durumu gösterir. |
| Ben dili için 3 adım 1) Davranışı söyle: “Sözüm kesildiğinde…” 2) Duygunu söyle: “…kendimi değersiz hissediyorum.” 3) İsteğini söyle: “Lütfen sözümü bitirmeme izin verir misin?” |
Düşün bakalım “Sen hep her şeyi alıyorsun!” cümlesini ben diline dönüştür. Ardından iki kişinin de kabul edeceği bir bilgisayar kullanım planı yaz.
| Sınavda nasıl sorulur? Seçeneklerdeki cümleleri “suçlama mı, duygu-davranış-istek mi?” diye incele. “Hiç, asla, zaten hep” gibi genellemeler çoğunlukla sen dilinin ipucudur. En yapıcı seçenek genellikle karşı tarafı küçümsemeden çözüm önerendir. |
5. Etkin Dinleme ve Empati: Duymaktan Anlamaya
Duymak, sesin kulağımıza ulaşmasıdır. Dinlemek ise dikkat verip anlamaya çalışmaktır. Etkin dinleyen kişi göz teması kurar, söz kesmez, uygun sorular sorar ve anladığını kendi cümlesiyle kontrol eder.
| Etkin dinleme yapar | Etkin dinleme yapmaz |
| Söz kesmeden dinler | Telefonla ilgilenir |
| “Yani sen … hissediyorsun, doğru mu?” diye kontrol eder | Hemen öğüt verir |
| Açıklayıcı soru sorar | Karşısındakinin sözünü tamamlar |
| Beden dilini fark eder | Alay eder veya göz devirir |
| Empati ≠ aynı fikirde olmak Empati, “Seninle aynı düşünüyorum.” demek değildir. “Ne hissettiğini anlamaya çalışıyorum.” diyebilmektir. Birinin duygusunu anlamak, onun her davranışını onaylamak anlamına gelmez. |
Düşün bakalım Bir arkadaşın grup çalışmasında dışlandığını söylüyor. Ona “Boş ver, abartıyorsun.” demek yerine nasıl cevap verirdin?
Beden dili sözleri nasıl destekler?
| Beden dili örneği | Olası mesaj | Unutma |
| Göz teması | İlgileniyorum | Sürekli bakmak rahatsız edebilir |
| Kaş çatmak/kolları kavuşturmak | Rahatsızlık veya savunma | Tek başına kesin kanıt değildir |
| Başını sallamak | Dinliyorum/anlıyorum | Bağlama göre değişebilir |
| Gülümsemek | Yakınlık veya memnuniyet | Bazen kaygıyı gizleyebilir |
| SINAV çıkarım ipucu Beden dili sorularında “kesinlikle” ifadelerine dikkat et. Aynı davranışın anlamı bağlama göre değişebilir. Metindeki sözler, olayın ortamı ve kişinin tepkisi birlikte değerlendirilmelidir. |
6. Farklılıklarla Birlikte Yaşamak
Aksanımız, kültürümüz, inancımız, yaşam biçimimiz, ilgi alanlarımız ve deneyimlerimiz farklı olabilir. Farklılıklara saygı, herkesi aynı düşünmeye zorlamak değil; herkesin güvenli ve saygılı biçimde kendini ifade edebilmesine izin vermektir.
| Neden önemli? Farklı bakış açıları bazen anlaşmazlık çıkarır; fakat doğru yönetildiğinde daha yaratıcı çözümler üretir. Saygı + dinleme + adil kurallar = güçlü birlikte yaşama kültürü. |
Düşün bakalım Sınıfına yeni katılan ve konuşma biçimi farklı olan bir öğrencinin kendini rahat hissetmesi için üç somut davranış yaz.
| Sınavda nasıl sorulur? Soruda bir öğrencinin dışlanması veya farklı görüşlerin çatışması verilebilir. Doğru yaklaşım, farklılığı yok saymak değil; saygılı iletişim kurmak, ortak kuralları uygulamak ve kimseyi küçümsemeden çözüm aramaktır. |
7. İletişim Engelleri: Sorun Nerede Başlıyor?
| Engel | Nasıl görünür? | Çözüm |
| Ön yargı | Kişiyi dinlemeden karar vermek | Kanıt iste, açık fikirli dinle |
| Dikkat dağınıklığı | Bildirimlere bakarken konuşmak | Dikkatini ver, uygun ortam seç |
| Genelleme | “Sen hep…” demek | Somut davranışı anlat |
| Eksik/yanlış bilgi | Kaynağı kontrol etmeden paylaşmak | Kaynak, tarih ve kanıt kontrolü |
| Uygunsuz kanal | Özel konuyu kalabalık grupta yazmak | Duruma uygun ve güvenli kanal seç |
| Öfke | Ses yükseltmek, söz kesmek | Kısa mola ver, ben dili kullan |
İletişim sorunu çoğu zaman tek bir kişinin “suçu” değildir. Sorunun kaynağını bulmak için sebep → süreç → sonuç zincirini kur.
| Sebep → Süreç → Sonuç Sebep: Grup mesajı aceleyle ve bağlamsız yazıldı. Süreç: Alıcı ses tonunu göremedi, mesajı kişisel algıladı. Sonuç: Kırgınlık oluştu. Çözüm: Açıklama yapıldı, ben dili ve net ifade kullanıldı. |
8. 5N1K ve Doğru Bilgi Dedektifliği
5N1K; Ne, Nerede, Ne zaman, Nasıl, Niçin ve Kim sorularıyla bir olayı ayrıntılı inceleme yöntemidir. İyi soru, tek kelimelik cevapla bitmez; açıklama ve gerekçe gerektirir.
| Soru | Ne işe yarar? |
| Ne? | Olayın veya mesajın içeriğini belirler. |
| Nerede? | Ortamı ve koşulları gösterir. |
| Ne zaman? | Zaman bilgisini kontrol eder. |
| Nasıl? | Yöntemi ve süreci açıklar. |
| Niçin? | Nedeni ve amacı sorgular. |
| Kim? | Sorumluları ve kaynakları belirler. |
| Bilgi kontrolü — DUR yöntemi D: Dur, hemen paylaşma. U: Ulaştığın kaynağı incele: kim yazmış, ne zaman? R: Resmî/ güvenilir başka kaynaklarla karşılaştır. Özellikle “çok şaşırtıcı”, “hemen paylaş” gibi ifadeler eleştirel düşünme alarmıdır. |
Düşün bakalım Bir grup mesajında “Yarın okul tatil, hemen herkese gönder!” yazıyor. 5N1K’dan hangi soruları sorar, hangi kaynağı kontrol edersin?
9. Uygulama Atölyesi: Sen Olsan Ne Yapardın?
Aşağıdaki durumlarda önce sorunu tanımla, sonra ben diliyle bir cümle kur ve iletişim ögelerini belirle.
| Durum | Sorun ne? | Ben diliyle çözüm cümlesi |
| Arkadaşın konuşurken sürekli sözünü kesiyor. | ||
| Grup çalışmasında bir öğrenci dışlanıyor. | ||
| Kaynağı belirsiz bir bilgi sınıf grubunda paylaşılıyor. |
mini yorum sorusu
“Mert, sınıf grubuna ‘Sunum çok kötü olmuş.’ yazdı. Elif bu mesajı kendi hazırladığı slaytlara yönelik ağır bir eleştiri olarak algıladı. Mert ise sunum süresinin uzunluğundan söz ettiğini açıkladı.”
Bu parçadan aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
A) Yazılı iletişimde bağlam ve ton eksikliği yanlış anlaşılmaya yol açabilir.
B) Yazılı mesajlar yüz yüze konuşmadan her zaman daha etkilidir.
C) Elif’in tepkisi kesinlikle yanlıştır.
D) Mert, iletişim kurmayı hiç istememiştir.
| Cevap ve gerekçe Doğru cevap A’dır. Parçada Mert’in amacı ile Elif’in anladığı anlamın farklılaştığı görülüyor. Bunun nedeni yazılı mesajda ses tonu ve bağlamın yeterince açık olmamasıdır. Diğer seçenekler metinde kanıtlanmayan kesin yargılardır. |
10. Kavram Haritası Taslağı
| İLETİŞİM → Amaç: Anlamak ve anlaşılmak → Ögeler: Gönderici • Mesaj • Kanal • Alıcı • Geri bildirim • Gürültü → Türler: Sözlü • Yazılı • Sözsüz → Güçlü beceriler: Etkin dinleme • Empati • Beden dili • Ben dili → Birlikte yaşam: Saygı • Hoşgörü • Dayanışma • Farklılıklara açıklık → Doğru bilgi: 5N1K • Kaynak kontrolü • Karşılaştırma |
11. Hızlı Tekrar: Sınavdan Önce 2 Dakika
- İletişim, duygu ve düşüncelerin karşılıklı paylaşılmasıdır.
- Gürültü, mesajı bozan her etkendir; dikkat dağınıklığı ve ön yargı da gürültüdür.
- Geri bildirim, mesajın anlaşılıp anlaşılmadığını gösterir.
- Ben dili kişiyi değil davranışı ve kişinin duygusunu anlatır.
- Empati aynı fikirde olmak değil, karşıdakinin duygusunu anlamaya çalışmaktır.
- Beden dili tek başına kesin yorumlanmaz; bağlamla birlikte değerlendirilir.
- Farklılıklara saygı, herkesin aynı olması değil, güvenli ve saygılı iletişim kurmasıdır.
- SINAVDA’da doğru seçenek için metindeki kanıtı bul; “hep, asla, kesinlikle” gibi aşırı ifadeleri sorgula.
- Bilgiyi paylaşmadan önce DUR: Dur, Ulaşan kaynağı incele, Referansla karşılaştır.
| Kendini değerlendir □ İletişim ögelerini bir örnek üzerinde gösterebiliyorum. □ Sen dilini ben diline dönüştürebiliyorum. □ Bir paragrafta iletişim engelini ve sonucunu bulabiliyorum. □ 5N1K sorularıyla bilgiyi sorgulayabiliyorum. □ Farklı görüşlere saygılı bir çözüm önerebiliyorum. |
Okumaya devam et...